Linux Komutları

Her geçen gün gelişen ve bilgisayar dünyasını aydınlatan Linux
işletim sistemini, gelin bu ay daha yakından öğrenelim. Bu ayki nasıl
yapılır köşemizde, bilgisayar kullanımımızı çok daha pratikleştiren
çeşitli Linux komutlarını paylaşacağız.

Linux komutlarımızı donanarak, terminaldeki yolculuğumuza
başlayalım. Yalnız unutmadan, terminalde “$” işaretini her
gördüğünüzde, bu emirlerinize hazır bir işlemcinin sizi beklemekte
olduğunu gösterir🙂

  • cd dizin : Bulunduğumuz konumu değiştirmeye yarayan bu komut, o anki dizinin içindeki dizin
    adlı dizine girmemizi sağlar. Dizin adı “~” şeklinde girildiğinde veya
    girilmediğinde konumumuzu ev dizini yapar. Bir üst dizine ulaşmak için
    ise dizin yerine “..” yazmamız yeterlidir. Bulunduğumuz dizini
    göstermek için ise “.” kullanırız. Ayrıca dizin yerine girmek
    istediğimiz dizinin tam adını da yazabiliriz. (/home/dizin1/dizin2 gibi)

  • mkdir dizin : Dizin
    adında yeni bir dizin oluşturmamızı sağlar. Dizini oluştururken “–m
    xxx” seçeneğini kullanarak, dizini chmod komutunda anlatılan izinlerle
    de yaratabiliriz.

  • rmdir dizin : Komut bu şekilde kullanıldığında bulunduğumuz dizindeki dizin adlı boş dizini silmemizi sağlar. Eğer dizin boş değilse silmez.
  • rm dosya : Dosya
    adlı dosyayı silmemizi sağlar. Ayrıca “-rf” komutu ile çağrılırsa
    özyinelemeli olarak, dosya adlı dizinin içindeki bütün dosya ve
    klasörleri siler.

  • mv kaynak hedef : Mv komutunu iki şekilde etkin kullanabiliriz. Kaynak dosyasının ismini hedef olarak değiştirebiliriz veya kaynak dosyasını hedef
    klasöre taşıyabiliriz. Ancak bu ikinci işlemi yapabilmemiz için,
    hedefin yerini bulunduğumuz konumdan veya ev dizininden açıkça yazmamız
    gereklidir.

  • cp kaynak hedef : Kaynak adlı dosya veya dizini hedef adlı dizinin içine kopyalamamızı sağlar. Bir defada birden çok kaynak yazarak, hepsini hedefe kopyalayabiliriz.
  • chmod xxx isim
    : Bu komut isim adındaki dosya veya dizinin izinlerini değiştirmemizi
    sağlar. xxx üç tane, üç basamaklı, ikilik tabanda sayının rakamlarla
    belirtilmiş halidir. Bu üç sayı dosyamızın çeşitli izinlerini açmak
    istediğimiz üç grubu temsil eder. En soldaki, kullanıcıya verilen
    izinlerdir. Ortadaki grubumuza verdiğiniz izinleri, en sağdaki ise
    diğerlerinin izinlerini gösterir. Bu sayıların basamakları ise
    verebildiğimiz izinleri gösterir ve bunlar sırasıyla; okuma, değiştirme
    ve çalıştırma izinleridir. Örnek olarak bir dosyada kendimize okuma,
    yazma ve değiştirme izni verelim; grubumuza okuma ve çalıştırma;
    diğerlerine de sadece çalıştırma izni verelim. Bu durumda sayılar
    sırasıyla 111, 101, 001 olur. Bunları da 7, 5, 1 ile gösterip,
    komutumuzu “chmod 751 dosyam” diyerek tamamlayalım🙂

  • ls
    : Bulunduğumuz dizinin içeriğini gösteren bu komutu, “-l” seçeneğiyle
    kullandığımızda dosyaların boyutları, izinleri, son erişilme tarihleri
    gibi diğer özelliklerini gösterir. “-la” (veya “-all”) ise gizli
    dosyaları da görmemizi sağlar.

  • pwd : Bulunduğumuz konumu ekrana yazarak gösterir.
  • file isim : İsim adlı elemanın cinsini gösterir. Dosyaysa dosyanın türünü (txt, exe, jpeg, gif, vb.), dizinse dizin olduğunu söyler.
  • grep aranan dosya : Grep komutu dosya adlı bir dosyanın içinde, aranan
    ile bir kelime veya bir bölüm arar ve o bölümün bulunduğu satırı verir.
    Eğer birden çok satırda bulunuyorsa bütün satırları ekrana basar.

  • find yer seçenek sözcük : Yer’in içinde sözcük adındaki elemanı aramak için kullanırız. Elemanın ne olduğuna seçeneğe
    bakarak karar verilir, örneğin ev dizinimizde isim adlı dosyayı aramak
    için “find ~ -name isim” dememiz yeterlidir. Aradığımız nesnenin eksik
    kısımlarının tamamlanması için “*” ve “?” yardımcılarını find komutuyla
    da kullanabiliriz. Find komutunun çok sayıdaki arama seçeneği hakkında man find diyerek bilgi edinebiliriz.

  • ps
    : Bilgisayarda o an aktif olan bütün işlemleri gösterir. “-aux”
    seçeneğini kullanırsak işlemler hakkında detaylı bilgilere de
    erişebiliriz. “-A” (veya “–e”) seçeneği ise bütün işlemleri gösterir.

  • kill işlem : İşleme bir sinyal gönderir ve sonlandırır.”-9 -1” seçeneğini kullanırsak, bulduğu bütün işlemleri öldürür, pardon sonlandırır🙂
  • exit : Bağlantıyı sonlandırarak uygulamayı bitirir.
  • whoami : Kendi kullanıcı adımızı ekrana yazar.
  • passwd : Kullanıcı şifremizi değiştirmenizi sağlar.
  • who : Bilgisayara bağlı kullanıcıları gösterir.
  • finger : Who komutuna benzer; fakat ona ek olarak kullanıcıların bağlanma zamanları ve bağlanma yerleri gibi ayrıntıları da gösterir.
  • talk kullanıcıadı@makine terminal : Bir bilgisayara bağlı, kayıtlı iki kullanıcı varsa, bu iki kullanıcının birbiriyle iletişmesini talk komutu sağlar. Kullanıcıadı o bilgisayara bağlanırken kullandığımız kullanıcı adımızı, makine ise nereden bağlandığımızı temsil eder. Terminal
    argümanı ise eğer diğer kullanıcı birden fazla terminalde çalışıyorsa,
    hangi terminalden iletişmek istediğimizi gösteren terminal numarasıdır,
    isteğe bağlıdır. Talk komutunu kullandıktan sonra karşı tarafa
    iletişmek istediğimize dair bir mesaj gider, karşı taraf bu mesajı aynı
    komutu kullanarak cevaplarsa bağlantı kurulur.

  • uptime
    : Anlık zamanı, sistemin ne kadar süredir açık olduğunu ve kaç
    kullanıcının bağlı olduğunu bu komutla öğrenebiliriz. Ayrıca sırasıyla
    son 1, 5 ve 15 dakikalık ortalama sistem yüklemesini de uptime komutu
    gösterir.

  • date +%? : Date komutunu
    kendi başına kullanırsak sistem tarihini ekrana yazar. Burada “+%?”
    tarih formatlarını temsil eder, örneğin “?” yerine “d” kullanırsak
    sadece günü, “b” kullanırsak 3 harf formatında ayı, “y” kullanırsak da
    yılın son iki basamağını verir.

  • tar hedef kaynak
    : Tar komutunu genel olarak paketlenmiş dosyalarla ilgili işlemleri
    gerçekleştirirken kullanırız. “-xvf” seçeneği tar ile paketlenmiş hedef adlı dosyanın içindekileri o dizine çıkarır. “-xvzf” uzantısı, sıkıştırılarak paketlenmiş hedef.tar.gz dosyasının içindekilere ulaşır. “cvf” ise kaynak dizininin içindekileri hedef.tar olarak paketler.

  • setxkbmap : Klavye dilini dil olarak değiştirir. Setxkbmap tr olarak kullanabiliriz.
  • vi, nano, pico dosya : Nano ve Pico da Vi’dan daha basit metin düzenleyicileridir. Terminalden bu komutları girersek dosya adında bir dosya açarlar, dosya yazmazsak da isimsiz bir belge açarlar.
  • less, more, cat dosya : Bu üç komut dosya
    okumamızı sağlar. More baştan başlayıp sadece ileriye doğru hareketi
    sağlarken, less hem ileriye hem geriye doğru hareketi destekler. Cat
    ise sadece dosyanın bütün içeriğini ekrana yazar.

  • sftp, ssh, scp : Kısaca uzaktan bağlantı kuran komutlardır.
  • lynx, www adres : Adresteki internet adresine terminalden bağlanıp erişebilmemizi sağlayan komutlardır.
  • reboot : Bilgisayarı yeniden başlatır.
  • poweroff : Bilgisayarı kapatır.
  • komut1 | komut2 : Pipe (boru) olarak adlandırılır. Komut değildir, komut1’in çıktılarını komut2’ye yönlendirir.
  • komut <,>,>> dosya : Bir komutun çıktılarını bir dosyaya yönlendirmemizde bize yardımcı olan karakterlerdir. ">" komutun sonucunu direk dosyaadlı dosyaya yazar. Dosya
    boş değil ise içindeki bilgiyi kaybederiz. Kaybetmemek istiyorsak, yani
    dosyamız boş değilse, ">>" karakterlerini kullanabiliriz; çünkü
    bu karakter dosyanın sonuna yazar. "<" karakteri ise, bir komutun girdilerini bir dosyadan yönlendirmemizi sağlar.

  • *
    : Komut değildir ama yardımcıdır. Tamamını bilmediğimiz bir komut,
    dosya veya dizin adının bir kısmını girdikten sonra “*” koyarsak geri
    kalan karakterler tamamlanır. Mesela “dosya” adında bir dosyamız varsa
    ve dizinde “d” ile başlayan tek eleman o ise, “cat d*” dediğimizde
    direk “cat dosya” olarak algılanır.

  • ? : “*” karakterine benzer çalışır; fakat eksik karakterlerin tamamını değil de tek bir karakteri tamamlar.
  • whatis komutadı : Bir komutun yaptığı işi kısaca anlatır.
  • man komutadı
    : İstediğimiz bütün komutların bilgilerini bu komutla öğrenebiliriz.
    Komutun detaylı açıklamasını, alabileceği argümanları ve bütün
    seçeneklerini gösterir. Linux komut sisteminin derinliklerine inebilmek
    için yegâne yardımcımızdır ve komutlar hakkında bütün aradıklarımızı
    düzenli bir şekilde bize sunar.

Bu komutları kullanarak hem bilgisayar üzerindeki egemenliğimizi
arttırabiliriz, hem de daha rahat birer Linux kullanıcısı olabiliriz.
Unutmayın, Linux parmaklarınızın ucunda .Image Hosted by ImageShack.us

Kaynak  Kasım 2007 , İlke Demir tarafından yazılmıştır.

Bu yazı Linux içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Linux Komutları için 2 cevap

  1. ilke dedi ki:

    Merhabalar,

    Yazımızı beğenmenize sevindik. Fakat bu yazı ODTÜ Bilgisayar Topluluğu
    Elektronik Dergisi e-bergi.com\’a aittir ve bu derginin içeriği Creative
    Commons lisansıyla korunmaktadır. Bu yazıyı yayımlamak için;

    Yazar: Adı Soyadı – ODTÜ Bilgisayar Topluluğu

    Bu yazı, e-bergi / Ay_adı Yıl sayısından alınmıştır.

    şeklinde gerekli yerleri düzeltip, ilgili linki vermelisiniz. İlginize teşekkür ederiz.

  2. Mehmet dedi ki:

    Merhabalar , keşke bana kişi ve iletişimde bulunabileceğim bir e-mail ile not bıraksaydın daha kısa sürede yorumunuza etkili bir cevap alabilirdiniz.Yorumunuza ilişikin olarak , zati halihazırda Kaynak belirterek yazıyı ekledim , yinede yayıncı olarak ayrıntılı bilgi istiyorsanız onuda ekledim.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s